Văn bản này nói gì?
Theo khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15, không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc gồm: người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng; lao động là người giúp việc gia đình; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh (điểm m khoản 1 Điều 2) và người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn, chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã không hưởng tiền lương (điểm n khoản 1 Điều 2) đã đủ tuổi nghỉ hưu, trừ trường hợp thời gian đóng còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng. Khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP nêu rõ thêm người làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất và người làm việc theo hợp đồng thử việc.
Đối tượng chịu ảnh hưởng: doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thuê người đang hưởng lương hưu, người làm việc theo hợp đồng thử việc, người làm không trọn thời gian, người giúp việc gia đình hoặc người lao động nước ngoài. Lưu ý: người đang hưởng lương hưu không thuộc đối tượng tham gia dù ký hợp đồng lao động loại nào (điểm a khoản 7 Điều 2); người làm việc theo hợp đồng thử việc không thuộc đối tượng tham gia trong thời gian thử việc, khi ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thì tham gia theo điểm a khoản 1 Điều 2.
Kế Toán Bảo Lộc phân tích
Kết luận: khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 quy định ba nhóm không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc: người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng; lao động là người giúp việc gia đình; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh (điểm m) và người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn, chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã không hưởng tiền lương (điểm n) đã đủ tuổi nghỉ hưu (trừ trường hợp thời gian đóng còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng). Nghị định 158/2025/NĐ-CP nêu rõ thêm người làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất và người làm việc theo hợp đồng thử việc.
Căn cứ
- Điểm a khoản 7 Điều 2 Luật 41/2024/QH15: người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng; Chính phủ quy định đối tượng hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia.
- Điểm b khoản 7 Điều 2: lao động là người giúp việc gia đình.
- Điểm c khoản 7 Điều 2: đối tượng tại điểm m (chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh) và điểm n (người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không hưởng tiền lương) khoản 1 Điều 2 đã đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động, trừ trường hợp thời gian đóng còn thiếu tối đa 06 tháng quy định tại khoản 7 Điều 33 (thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng).
- Khoản 4 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP liệt kê đối tượng hưởng trợ cấp không thuộc diện tham gia, trong đó có người đang hưởng trợ cấp mất sức lao động hằng tháng.
- Khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP: người làm việc theo hợp đồng lao động làm việc không trọn thời gian có tiền lương trong tháng thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất và người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc theo pháp luật lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
- Khoản 1 Điều 140: Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh
- Thuê người đang hưởng lương hưu: không thuộc đối tượng tham gia dù ký hợp đồng lao động loại nào. Người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên vẫn thuộc đối tượng theo điểm a khoản 1 Điều 2, vì khoản 7 Điều 2 không loại trừ trường hợp này.
- Người làm việc theo hợp đồng thử việc: không thuộc đối tượng tham gia trong thời gian thử việc; khi ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thì tham gia theo điểm a khoản 1 Điều 2. Khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP chỉ nêu "hợp đồng thử việc"; trường hợp thử việc thỏa thuận trong hợp đồng lao động không nằm trong ngoại lệ này theo đúng chữ của khoản 5.
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn dưới 01 tháng không thuộc điểm a khoản 1 Điều 2.
- Người làm việc không trọn thời gian: chỉ không tham gia khi tiền lương trong tháng thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất; mức thấp nhất và cách tính tiền lương trong tháng của người làm việc không trọn thời gian thực hiện theo Điều 31 Luật 41/2024/QH15 và Điều 5, Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh (điểm m) và giám đốc, người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương (điểm n) đã đủ tuổi nghỉ hưu: không thuộc diện tham gia, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng đóng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia; chủ hộ kinh doanh không thuộc trường hợp này thuộc đối tượng tham gia từ ngày 01/7/2029 (khoản 2 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP).
- Người lao động nước ngoài (khoản 2 Điều 2): chỉ thuộc đối tượng khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên; không thuộc đối tượng khi di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp, đã đủ tuổi nghỉ hưu tại thời điểm giao kết hợp đồng, hoặc điều ước quốc tế có quy định khác.
Lưu ý
- Danh sách đầy đủ các loại trợ cấp hằng tháng không thuộc diện tham gia nêu tại các điểm a đến đ khoản 4 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP; doanh nghiệp đối chiếu quyết định hưởng trợ cấp của người lao động.
- Khuyến nghị của Kế Toán Bảo Lộc (không phải quy định của văn bản): doanh nghiệp lưu hợp đồng thử việc, quyết định hưởng lương hưu, trợ cấp của người lao động để chứng minh khi cơ quan bảo hiểm xã hội kiểm tra.
Nội dung mang tính tham khảo theo nguyên văn văn bản; trường hợp cụ thể, doanh nghiệp đối chiếu toàn văn Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP.
Nguyên văn căn cứ
«a) Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên;» (điểm a khoản 1 Điều 2 Luật 41/2024/QH15)
«m) Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ; n) Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã không hưởng tiền lương.» (điểm m, điểm n khoản 1 Điều 2 Luật 41/2024/QH15)
«2. Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam, trừ các trường hợp sau đây: a) Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam;» (khoản 2 Điều 2 Luật 41/2024/QH15)
«b) Tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động; c) Điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.» (điểm b, điểm c khoản 2 Điều 2 Luật 41/2024/QH15)
«7. Trường hợp không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm: a) Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng. Chính phủ quy định đối tượng hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; b) Lao động là người giúp việc gia đình; c) Đối tượng quy định tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều này đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 của Bộ luật Lao động, trừ trường hợp thời gian đóng bảo hiểm xã hội còn thiếu tối đa 06 tháng quy định tại khoản 7 Điều 33 của Luật này.» (khoản 7 Điều 2 Luật 41/2024/QH15)
«7. Trường hợp thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc còn thiếu tối đa 06 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hằng tháng thì người lao động hoặc thân nhân của người lao động được đóng tiếp một lần cho số tháng còn thiếu …» (khoản 7 Điều 33 Luật 41/2024/QH15)
«1. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.» (khoản 1 Điều 140 Luật 41/2024/QH15)
«2. Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh quy định tại điểm m khoản 1 Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm: a) Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai; b) Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh không thuộc đối tượng quy định tại điểm a khoản này thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc từ ngày 01 tháng 7 năm 2029.» (khoản 2 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
«4. Đối tượng hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại điểm a khoản 7 Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội bao gồm: a) Người đang hưởng trợ cấp mất sức lao động hằng tháng;» (khoản 4 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
«5. Đối tượng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội làm việc không trọn thời gian, có tiền lương trong tháng tính theo quy định tại khoản 2 Điều 7 của Nghị định này thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất; người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc theo quy định của pháp luật lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.» (khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
